Co robić, gdy dziecko boi się ciemności?
Lęk przed ciemnością to jedna z najczęstszych dziecięcych obaw. Pojawia się zarówno u przedszkolaków, jak i u starszych dzieci, które potrafią już całkiem logicznie myśleć, a mimo to noc wciąż bywa dla nich wyzwaniem. Jeśli Twoje dziecko boi się ciemności, najważniejsze, żeby pamiętać, że nie robi tego „na złość” (choć czasem w ferworze walki o nocne zasypianie łatwo o tym zapomnieć i trzeba sobie na nowo przypominać). Dla dziecka ten strach jest realny, nawet jeśli dla Ciebie wydaje się błahym problemem. Niezależnie od wszystkiego, najważniejsze, żeby być przy dziecku i wspierać je w tej trudnej emocji.
Dlaczego dziecko boi się ciemności?
Lęk przed ciemnością wynika często z wyobraźni, która u dzieci działa intensywniej niż u dorosłych. Ciemność to dla nich przestrzeń, w której „wszystko może się wydarzyć”. Brak kontroli, brak widoczności, a czasem natłok bodźców z całego dnia – to mieszanka, która u niektórych dzieci uruchamia nocne lęki.
Warto o tym rozmawiać. Nie zakładać, że to „głupi strach” czy „przejdzie samo”. Gdy dziecko mówi, że czegoś się boi, to znaczy, że naprawdę tak czuje, a zignorowanie problemu może tylko go pogłębić.
Czy lęk przed ciemnością powinien niepokoić?
Najczęściej nie. To naturalny etap rozwojowy u większości dzieci. Jednak jeśli nocne strachy pojawiają się regularnie i wpływają na sen dziecka oraz Twój, dobrze przyjrzeć się sytuacji. Czasem strach to sygnał, że dziecko jest przeciążone emocjonalnie albo po prostu potrzebuje więcej Twojej obecności przed snem.
Gdy dziecko boi się ciemności – stwórz wieczorne rytuały oparte na bliskości
Warto zacząć od najprostszej rzeczy: rutyny. Ale nie takiej „sztywnej”, tylko takiej, która daje dziecku poczucie bezpieczeństwa.
– krótka rozmowa o dniu,
– wspólne gaszenie światła w pokoju krok po kroku,
– przytulenie,
– delikatna lampka nocna (jeśli jest potrzebna).
Nierzadko już sama świadomość, że rodzic jest spokojny i obecny, działa na dziecko jak najskuteczniejsza broń przeciwko lękom.
Wspólne czytanie. Bo książki oswajają ciemność
Nie tylko „książki o strachu” są skuteczne w walce przeciwko nocnym lękom. Czasem wystarczy zwykła wieczorna lektura, która wprowadza dziecko w bezpieczny, przewidywalny świat. Możesz jednak pójść krok dalej:
- wybierz książki, w których bohater przeżywa noc jako coś magicznego – nie groźnego,
- po czytaniu porozmawiajcie o tym, co się działo – zapytaj dziecko, co bohater widział w ciemności, czego słuchał, jak sobie poradził,
- pozwól dziecku dodać własny wątek – to daje poczucie kontroli i wzmacnia odwagę.
To nie jest tylko „czytanie bajki”. To tworzenie bezpiecznego skojarzenia między nocą a czymś spokojnym, znanym, przyjemnym.
Zabawa jako sposób na lęk przed ciemnością
Nie od dziś wiadomo, jak potężnym narzędziem wychowawczym jest zabawa. Staje się ona również nieocenioną pomocą w przypadku lęków. Jeśli chcesz pomóc dziecku walczyć ze strachem przed ciemnością, możesz spróbować kilku sposobów od nas lub… wymyślić własne 🙂 Jeśli jednak nie masz czasu i sił na tworzenie kreatywnych aktywności dla dzieci, bo z jakiegoś powodu nie śpisz po nocach, wykorzystaj te proste pomysły.
1. Domowa przygoda z latarką
Wyłączcie światło i urządźcie „nocny spacer” po mieszkaniu. Oświetlaj przedmioty, pytając dziecko, czy zgadnie, co to. Z czasem pozwól, by to ono prowadziło wyprawę.
To świetny trening „odczarowania” ciemności. Możecie urozmaicić tę zabawę, robiąc poszukiwanie skarbów – schowaj dla dziecka rzeczy, które będzie musiało odnaleźć po ciemku. Może być to jego własna zabawka lub jakiś drobiazg czy smakołyk.
2. Ciemność jako scenografia
Zróbcie teatrzyk cieni.
Niech ciemność stanie się tłem do czegoś kreatywnego, twórczego – czymś, co dziecko samo chce tworzyć, a nie uciekać przed tym. Jeśli chcesz zorganizować z dzieckiem teatrzyk cieni, możesz skorzystać z naszych gotowych szablonów do druku. Sprawdź tutaj!
3. „Magiczny spray na potwory”
Do realizacji tego pomysłu wystarczy spryskiwacz z wodą i kilkoma kroplami olejku lawendowego (który dodatkowo może pomóc w zaśnięciu!).
Razem wymyślcie historię, że to „odstraszacz strachów”.
Dziecko może samo spryskać pokój przed snem – i poczuć, że ma realne narzędzie do radzenia sobie z lękiem.
4. Mapa odwagi
Narysujcie wspólnie mapę dziecka: jego łóżko, drzwi, ulubione zabawki.
W zaznaczonych punktach dziecko może dopisywać „miejsca mocy”, w których czuje się bezpiecznie.
Może to brzmi banalnie, ale daje ogromne poczucie sprawczości.
5. Ciemność jako bohater zabawy
Narysujcie… samą ciemność.
Może okazać się, że na kartce nie wygląda tak groźnie – może jest miękka, fioletowa, a może ma zabawne oczy i wcale nie chce straszyć, tylko pilnować pokoju?
Takie zabawy pomagają zmienić abstrakcyjny strach w coś znanego i oswojonego.
Nie bagatelizuj, ani nie wzmacniaj lęku
Jeśli dziecko boi się ciemności, ważne jest wyważenie reakcji.
– Nie mów: „nie ma się czego bać” – dziecko uważa, że jest i jego odczucia są prawdziwe.
– Nie wzmacniaj też strachu przesadnym reagowaniem.
Ważne też jest to, o czym często wielu z nas nie pamięta, że czasem mało wrażliwy żart może sprawić, że dziecko będzie bało się jeszcze bardziej, więc nawet dla żartów nie opowiadaj dziecku, że pod jego łóżkiem faktycznie może się coś czaić.
Najskuteczniejszy jest spokój, obecność, zrozumienie i stopniowe oswajanie lęku poprzez rozmowy i zabawę..
Kiedy warto rozważyć wsparcie specjalisty?
Jeśli lęk przed ciemnością trwa bardzo długo, powoduje nocne koszmary, napady paniki lub sprawia, że dziecko nie chce spać samo mimo wielu prób – wtedy warto skonsultować się z psychologiem dziecięcym. Specjalista może spojrzeć z boku i udzielić dodatkowych wskazówek, na które ciężko wpaść, gdy w domu dominuje dużo różnych, burzliwych emocji związanych z kłopotami ze snem.
Lęk przed ciemnością to etap – choć czasem dłuższy niż chcielibyśmy
Większość dzieci wyrasta z nocnego strachu. U niektórych to trwa kilka tygodni, u innych kilka miesięcy. Ale to mija. Najważniejsze to przetrwać ten okres wspólnie, dając w tym czasie swojemu dziecku jak najwięcej wsparcia i zrozumienia.